Hướng dẫn sử dụng máy đo độ cứng Rockwell HR-150A chi tiết từ A-Z

1. Chuẩn bị trước khi vận hành máy đo độ cứng Rockwell

• Bề mặt mẫu: Phải được mài nhẵn, phẳng, sạch dầu mỡ, không bị gỉ sét hoặc dính lớp vảy nhiệt luyện.
• Độ dày mẫu: Phải dày ít nhất gấp 10 lần chiều sâu vệt lõm sau khi ấn.
• Vị trí đặt mẫu: Mặt đáy của mẫu phải phẳng tuyệt đối để tiếp xúc hoàn toàn với bàn đặt mẫu (đe gá), không bị bập bênh khi chịu lực cán.

• Thang HRC (Thép tôi, vật liệu cứng): Sử dụng mũi đo kim cương góc 120° + Lực thử tổng 150kgf (chuyển núm xoay về mức 150).
• Thang HRB (Đồng, nhôm, thép mềm): Sử dụng mũi bi thép đường kính 1.5875mm + Lực thử tổng 100kgf (chuyển núm xoay về mức 100).
• Thang HRA (Vật liệu siêu cứng hoặc mỏng): Sử dụng mũi đo kim cương + Lực thử tổng 60kgf (chuyển núm xoay về mức 60).

2. Quy trình 5 bước sử dụng máy đo độ cứng Rockwell HR-150A

Bước 1: Gá đặt mẫu thử lên bàn đệm

• Đặt mẫu thử cần đo lên bàn đệm (đe gá) phù hợp (bàn phẳng cho mẫu phẳng, bàn chữ V cho mẫu trục tròn).
• Đảm bảo mẫu nằm cân bằng, không bị nghiêng.

• Xoay vô lăng nâng bàn đệm (theo chiều kim đồng hồ) để đưa mẫu thử đi lên đi sát vào mũi đo.
• Tiếp tục xoay vô lăng chậm rãi. Lúc này, kim nhỏ trên mặt đồng hồ sẽ dịch chuyển.
• Xoay cho đến khi kim nhỏ chỉ đúng vào chấm đỏ (hoặc vạch định vị) và kim lớn quay đủ 3 vòng, dừng lại chính xác ở vạch số 0 (vạch chữ C) trên mặt đồng hồ. Đây là lúc máy đạt lực sơ tải 10kgf.

Bước 3: Điều chỉnh mặt đồng hồ về 0

• Nếu kim lớn lệch một chút so với vạch số 0, hãy xoay nhẹ vành ngoài của mặt đồng hồ kính để vạch số 0 (hoặc chữ C) trùng khớp hoàn toàn với vị trí hiện tại của kim lớn.

Bước 4: Tiến hành gia tải tổng (Tải trọng chính)

• Ấn nhẹ nhàng tay gạt cơ học (thường nằm ở phía bên phải thân máy) về phía sau để máy tự động giải phóng lực tải chính (60kgf, 100kgf hoặc 150kgf tùy cài đặt).
• Theo dõi kim lớn quay. Khi kim lớn dừng lại hoàn toàn (mất khoảng 4 đến 8 giây tùy thuộc vào cài đặt hệ thống giảm chấn dầu), hãy giữ nguyên trạng thái thêm 2 đến 3 giây để lực duy trì ổn định.

Bước 5: Khử tải và đọc kết quả độ cứng

• Kéo tay gạt cơ học về vị trí ban đầu một cách êm ái để khử bỏ lực tải chính (chỉ còn giữ lại lực sơ tải).
• Đọc giá trị đo trực tiếp trên mặt đồng hồ:
  • Nếu dùng mũi kim cương (Thang HRC, HRA): Đọc theo vòng chữ màu đen (vòng C).
  • Nếu dùng mũi bi thép (Thang HRB): Đọc theo vòng chữ màu đỏ (vòng B).

• Sau khi đọc xong, xoay vô lăng ngược chiều kim đồng hồ để hạ mẫu xuống, kết thúc một lần đo.

3. Các lưu ý quan trọng để tránh sai số và hư hỏng máy

• Không đo quá sát mép: Khoảng cách giữa tâm 2 vết đo liên tiếp hoặc từ vết đo đến mép mẫu phải tối thiểu bằng 3 lần đường kính vết đo.
• Bỏ kết quả đo đầu tiên: Khi vừa thay đổi mũi đo hoặc vừa đổi khối chuẩn, kết quả của lần bấm đầu tiên thường không chính xác do các khớp cơ học chưa vào đúng vị trí ngàm. Hãy bỏ kết quả này.
• Tuyệt đối không va đập mũi đo: Mũi kim cương của máy đo độ cứng Rockwell rất giòn và đắt tiền. Tránh để mũi đo va chạm mạnh với bàn đệm hoặc cạnh sắc của mẫu thử.
• Kiểm chuẩn định kỳ: Nên dùng khối chuẩn độ cứng (Standard Hardness Block) đi kèm theo máy để kiểm tra sai số của thiết bị trước mỗi ca làm việc.

4. Kết luận